انسداد مجرای اشکی که در بالغین روی می دهد افراد دچار اشک ریزش مداوم و ترشح از چشم مبتلا هستند، علت این بیماری به طور دقیق شناخته نشده است و دلایل مختلفی برای آن مطرح است ولی نکته مهم آن است که در اکثر این افراد ( بیش از %60 موارد) مشکلات دیگر آناتومیک و التهابی بینی مانند انحراف تیغه بینی، پولیپ مخاط بینی، سینوزیت و یا مجاورت نزدیک قدامی ترین سلول هوایی سینوس اتموئید به مجرای اشکی و یا مشکلات دیگر وجود دارد. تجربه نشان داده است در طی جراحی مجرای اشکی که در آن مسیر جدیدی برای تخلیه اشک به بینی (Dacryocystorrhinostomy) ایجاد می شود، اگر این مشکلات برطرف نگردد احتمال شکست جراحی مجرای اشکی زیادتر است.

علت انسداد مجرای اشکی کدام است؟

در کودکان، انسداد مجرای اشکی عمدتا به صورت مادرزای است و اکثرا خودبه‌خود و با ماساژ کیسه اشکی تا یک سالگی باز می‌شود، اما در بزرگسالان، مخصوصاً در برخی از خانم‌های میانسال و پیر، با افزایش سن التهاب مجرای اشکی به دلیل پروسه‌های التهابی مثل عفونت مزمن بینی و یا التهاب شدید یا مزمن ملتحمه، موجب می‌شود مجرای اشکی به تدریج تنگ شده و نهایتاً مسدود شود. گاهی نیز شکستگی استخوان‌های بینی یا صورت می‌تواند باعث انسداد مکانیکی مجرای اشکی شود. انسداد طولانی‌ مدت مجرای اشکی معمولا منجر به عفونت کیسه اشکی می‌گردد.

علایم انسداد مجرای اشکی کدام است؟

معمولا بیمارانی که دچار انسداد مجرای اشکی شده اند، با شکایت اشک‌ریزش مدام و گاهی خروج چرک از گوشه داخلی (سمت بینی) چشم به مطب دکتر شهیدی مراجعه می‌کنند. در این بیماران اشک چشم به طور مزمن و دایمی از گوشه چشم مبتلا به روی گونه می‌غلطد، به طوری که بیماران مجبورند همیشه، حتی در زمانی که در حال استراحت در خانه هستند، اشک چشم مبتلا را با دستمال خشک کنند. در موارد طول کشیده انسداد مجاری اشکی، گاهی عفونت و التهاب حاد کیسه اشکی رخ می‌دهد که به صورت تورم سفت و قرمز و بسیار دردناکی در گوشه داخلی چشم، بین چشم و بینی تظاهر می‌کند که نیاز به درمان فوری دارد.

تشخیص انسداد مجرای اشکی چگونه صورت می‌گیرد؟

زمانی که بیمار از اشک‌ ریزش شکایت دارد، چشم‌پزشک با معاینه‌ی دقیق، متوجه می‌شود که آیا این اشک‌ ریزش به دلیل افزایش تولید اشک است یا کاهش تخلیه آن. با رد کردن علل افزایش تولید، و با معایناتی مانند فشار دادن روی کیسه اشکی که در صورت وجود انسداد سبب خروج مایع و چرک از منافذ اشکی می‌شود، یا با تزریق مایع تلخ مزه از داخل منافذ اشکی (سونداژ سیستم اشکی) و بررسی عبور یا عدم عبور آن به بینی، که در صورت وجود انسداد در مجرای اشکی مایع به بینی عبور نخواهد کرد و بیمار مزه تلخ مایع را در گلوی خود احساس نخواهد کرد، تشخیص می‌دهد که بیمار دچار انسداد مجرای اشکی است. گاهی نیز روش‌های تصویربرداری طب هسته‌ای در تشخیص انسداد مجرای اشکی کمک فراوانی به تشخیص می‌کند.

 

انسداد مجرای اشکی چگونه درمان می‌شود؟

انسداد مجرای اشکی فقط در سنین زیر دو الی سه سال با میل زدن یا در اصطلاح سونداژ مجرای اشکی قابل درمان است؛ اما در سنین بالاتر سونداژ فقط جنبه تشخیصی دارد و به هیچ وجه برای درمان توصیه نمی‌شود. لذا در بزرگسالان برای درمان انسداد مجرای اشکی یک عمل جراحی به نام داکریوسیستورینوستومی (DCR) انجام می‌شود که طی آن مجرای اشکی مستقیما به داخل بینی باز می‌شود. روش جراحی به این صورت است که برای رسیدن به کیسه اشکی برش کوچکی در ناحیه بین چشم و بینی، روی پوست قسمت بیرونی بینی داده می‌شود. سپس قطعه کوچکی از استخوان بین کیسه اشکی و بینی برداشته می‌شود. در این مرحله، روی کیسه اشکی برش داده شده و لبه‌های برش به نحوی به مخاط داخلی بینی دوخته می‌شود که ارتباط مستقیمی بین کیسه اشکی و بینی برقرار شود. معمولا طی این عمل، یک لوله سیلیکونی نیز به طور موقت در مجرا جایگذاری می‌شود تا از انسداد مجدد مجرا پس از عمل جراحی جلوگیری کند. این لوله درد ندارد و برای بیمار مشکلی ایجاد نمی‌کند.

 

مواردی که قبل از عمل جراحی باید رعایت کرد

با توجه به این که تا چهل و هشت ساعت بعد از عمل نباید آب با محل زخم تماس داشته باشد، روز قبل از عمل استحمام کنید و اصلاح نمایید. با توجه به این که عمل جراحی معمولا تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود، باید ناشتا (با شکم گرسنه) در اتاق عمل حاضر شوید، لذا حداقل هشت ساعت قبل از عمل جراحی باید غذا نخورده باشید و آب ننوشیده باشید. اگر فشار خون بالا دارید، صبح روز عمل قرص‌های فشار خونتان را با نصف استکان آب میل کنید. اگر بیماری قند دارید و قرص قند مصرف می‌کنید، شب قبل از عمل نصف تعداد معمول قرص‌هایتان را مصرف کرده، و صبح روز عمل از مصرف قرص‌های قند خون خودداری کنید.

مواردی که بعد از عمل جراحی باید رعایت کرد

تا یک هفته بعد از عمل جراحی از خم کردن سر به پایین، و از خوردن و آشامیدن خوراکی و مایعات داغ خودداری کنید، زیرا عدم رعایت موارد فوق می‌تواند منجر به خون‌دماغ شدید شود.

برای جلوگیری از خونریزی از بینی، تا بیست و چهار ساعت بعد از عمل جراحی، روی محل عمل کمپرس آب سرد یا حتی کمپرس یخ بگذارید. با توجه به این که این عمل جراحی معمولا با خونریزی زیادی در حین عمل جراحی و حتی در یکی دو روز بعد از عمل همراه است، بعد از عمل تغذیه مناسبی داشته باشید تا بدن بتواند خون و آهن از دست رفته را جایگزینی و جبران کند. در صورتی که بعد از عمل جراحی دچار خون دماغ شدید شدید، به اورژانس بیمارستانی که دارای امکانات گوش و حلق و بینی باشد مراجعه کنید. بخیه‌ها یک هفته بعد از جراحی کشیده می‌شوند و جای عمل روی پوست بینی هم در عرض ۳ ماه کم کم محو می‌شود. تا زمانی که لوله سیلیکونی در مجرا قرار دارد ممکن است کمی اشک‌ریزش وحود داشته باشد که با برداشتن لوله برطرف خواهد شد. لوله سیلکیونی ۴ تا ۶ ماه بعد از عمل جراحی در داخل مطب از طریق داخل بینی و بدون نیاز به بیهوشی یا بی‌حسی برداشته می‌شود. احتمال موفقیت درمان انسداد مجرای اشکی با روش جراحی باز (DCR) حدود ۹۵% است .